شنبه ٣٠ دی ١٣٩٦ فارسي|English|اردو
 
صفحه اصلی|ايران|آلبوم تصاوير ايران|فارسي|اسلام|زبان و ادبيات فارسی|تماس با ما|پيوندها|نقشه سايت
عنوان
ایران
طلا و مس
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[عضویت]
اشتراک خبرنامه
نام :   
ایمیل :   
تکیه بیری پوترا کهن ترین مرکز موسیقی کلاسیک در شهر ملتان

 منبع : وب گاه اکسپرس، ۱۹ ماه ژوئن ۲۰۱۶ میلادی

 نويسنده : احمد رضوان    ایمیل :

 نوشته شده در تاريخ : 1395/05/20   ( آخرين ويرايش : 1395/05/20 )

 

پیش از تاسیس پاکستان شهرهای ملتان، دهلی، لاهور و بمبئی از مراکز بزرگ موسیقی به شمار می رفت. اساسا اهمیت موسیقی در این شهرها به سبب خاندان هایی بود که از صدها سال پیش در این شهرها ساکن بودند و در فن موسیقی کلاسیک تبحر داشتند.در شبه قاره دو محل به لحاظ موسیقی مهم به شمار می آمد. یکی محل مراثیان واقع در موچی دروازه در شهر لاهور است. در این محل استادان بزرگ به اجرای موسیقی می پرداختند. بزرگترین نغمه سرای قرن بیستم میلادی استاد عاشق علی خان در این محل مدفون است. دومین مرکز مهم و تاریخی موسیقی تکیه بیری پوترای شهر ملتان است که گواهی بر تاریخ چند صد ساله دودمان بیری پوترا است. اکنون به سوی تکیه بیری پوترا می رویم.اگر از میدان شهیدان ملتان به سوی ایستگاه شهر برویم، در فاصله چند قدم کوچه ای به سوی محله بیری پوترا گشوده می شود. شهرت این محله به سبب مزار حضرت حاجی شاه بخاری و خاندان بیری پوترا است. در جوار مزار حضرت حاجی شاه بخاری مکانی با مساحت ۸۰۴ یارد با نام تکیه بیری پوترا وجود دارد. این محل از شهرت خاصی به لحاظ موسیقی در شبه قاره برخوردار است. یکی از دلایل شهرت این محل خاندان بیری پوترا است که از صدها سال با موسیقی پیوند دارند و دلیل دوم شهرت آن اهمیت تاریخی آن است. تمام سرایندگانی که وارد ملتان شدند در این محل سکونت گزیده و در این محل موسیقی اجرا کردند. تکیه بیری پوترا با تاریخ منحصر به فرد خود از آثار تاریخی شهر ملتان بزرگترین شهر جنوب پنجاب است. در سراسر پاکستان به جز تکیه مراثیان لاهور محل دیگری وجود ندارد که دارای تاریخی چند صد ساله باشد و اساتید بزرگ موسیقی در آن نغمه سرایی کرده باشند.

گمان می رود که خاندان بیری پوترا ۸۰۰ سال پیش در این محل ساکن شدند. در اصل خاندان بیری متعلق به منطقه خوشاب پنجاب می باشند. حضرت بهاء الدین زکریا این خاندان را مشرف به اسلام نمود و آنان را به همراه خود به ملتان آورد. پس از ورود این خاندان به ملتان اتفاق عجیبی رخ داد. نقارخانه بزرگی در بیرون از مدرسه بهائیه حضرت بهاء الدین زکریا وجود داشت و این نقاره آنقدر بزرگ بود که کسی نمی توانست آن را بنوازد. شبی یکی از بزرگان خاندان بیری که علاوه بر مهارت در موسیقی نیرومند نیز بود، این نقاره را به صدا درآورد. با شنیدن صدای نقاره حضرت بهاء الدین زکریا از حجره بیرون آمد و با خرسندی لقب "میان بیر" را به این فرد داد. پس از آن میان بیر به سمت تصوف روی آورد و حضرت بیر خوانده می شد. حضرت بیر جد بزرگ این خاندان است. زمانی که خاندان بیر در این تکیه ساکن شدند، این تکیه به سه بخش تقسیم می شد. در بخش اول تپه ای وجود داشت که بر فراز آن مزار حاجی شاه بخاری قرار گرفته بود. بخش دوم کمی عمیق و بخش سوم زمینی پست بود. خاندان بیری آهسته آهسته این زمین را آباد کردند. خاندان بیری از ابتدا با موسیقی پیوند خورده بودند. نقاره، دایره زنگی، تنبور، ساز دلربا، سارنگی(آرشه ای که از آن برای نواختن ساز زهی استفاده می شود) وطبلا از سازهای مورد استفاده این خاندان بود.

رستم طبلا (لقبی است که به فرد ماهر در نواختن طبلا داده می شود) از زمان قادر بخش اول که متعلق به خانواده پنجابی (نام یکی از خانواده های معروفی در موسیقی) بود، آغاز می شود. بزرگ خاندان بیری پوترا محمد علی شاگرد استاد قادر بخش اول گردید. قادر بخش اول هنرمند عصر صوفی معروف شاه حسین بود. او در حیات خود به ملتان سفر کرد و در تکیه بیری پوترا توقف کرد. پس از قادر بخش اول، افراد خاندان(معروف به خانواده پنجابی) وی سدو خان، گامی خان، کلو خان، حسین بخش و فقیر بخش به ترتیب عنوان رستم طبلا را بدست آوردند. آخرین رستم طبلا این خانواده قادر بخش پکاوجی بود. امروز در شبه قاره کسانی که به نوازندگان طبلا شهرت دارند، از شاگردان این خاندان به شمار می روند. طبلا نواز مشهور خاندان بیری پوترا استاد معشوق خان نیز از شاگردان رستم طبلا قادر بخش پکاوجی بود. پدر معشوق خان، استاد رمضان خان شاگرد پدر قادر بخش، استاد فقیر بخش بود. پدر بزرگ استاد معشوق خان، استاد واحد بخش نیز شاگرد حسین بخش بود. این چنین پدر واحد بخش، استاد رنگ علی، شاگرد استاد کلو خان بود. و بدین ترتیب پیوند خانواده پنجابی و خاندان بیری پوترا هفت نسل را دربر می گیرد. تمام بزرگان خانواده پنجابی به این تکیه(بیری پوترا) می رفتند و چند ماه توقف می کردند. با حضور این اساتید از یک سو شاگردان تشویق می شدند و از سوی دیگر جواب سوالات شاگردان را نیز می دادند. دوران کودکی قادر بخش پکاوجی در این تکیه گذشت و در این تکیه ریاضت می کشید. قادر بخش پکاوجی پس از آن به لاهور رفت. استاد معشوق خان طبله نوازی را نزد او در لاهور آموخت. وی علاوه بر استاد معشوق خان افراد دیگر خاندان بیری پوترا همچون بابا خدا بخش، استاد محمد رمضان و استاد احمد بخش نتو خان را نیز به شاگردی پذیرفت.

خاندان بیری پوترا نسبتی کهن با خانواده پتیاله (یکی از خانواده های مشهور در موسیقی) نیز دارند. سارنگی نواز مشهور خاندان بیری پوترا غلام محمد پدر استاد حسین بخش که اساسا سارنگی نواز بود، آموزش سازهای زهی را از استاد فتح علی خان کرنال آموخت. استاد فتح علی خان کرنال نیز در حیات خود به ملتان سفر کرد و در تکیه بیری پوترا استاد غلام محمد و افراد دیگر خاندان بیری را به شاگردی قبول کرد. به همراه استاد فتح علی خان کرنال، برادر زن او استاد امیر خان نیز به ملتان آمد.

 استاد امیر خان در نواختن ساز دلربا، ساز سارنگیو ارگ نیز مهارت داشت. استاد امیر خان آنقدر شیفته تکیه بیری پوترا شد که پس از مرگ استاد فتح علی خان مابقی زندگی خود را در این تکیه گذراند. استاد امیر خان چند سال پیش از تاسیس پاکستان درگذشت. سکونت استاد امیر خان در ملتان از یک سو برای خاندان بیری سودمند بود و از سوی دیگر افراد بسیاری از او کسب فیض کردند. مردم او را با نام بابا امیر خان می شناختند. او استاد بزرگ موسیقی بود و افراد از سراسر هندوستان برای دریافت نظر او در مورد علایم موسیقی به ملتان می آمدند. او در این تکیه به استاد خادم حسین، نگینه خان، استاد فیض بخش نقارچی، پیر بخش مرل، استاد فیض بخش و افراد بسیاری آموزش موسیقی داد. سکونت فرزند استاد فتح علی خان و یکی ازبزرگترین خوانندگان قرن بیستم استاد عاشق علی خان در تکیه بیری پوترا و آموختن موسیقی از دایی خود استاد امیر خان نیز بخشی از تاریخ موسیقی این محل است. خاندان بیری پوترا پیش از این شاگرد خانواده پتیاله بودند. استاد عاشق علی خان در بزم بزرگی در این تکیه ساز بهیم و ساز پوریا دناسری را آموزش داد. سکونت استاد عاشق علی خان در ملتان اثرات عمیقی بر موسیقی منطقه گذاشت. اولین اثر آن در شکل دادن  موسیقی جدید است و هنرمندانی همچون حسین بخش دهادی و خانم زاهده پروین از این دسته می باشند. پیش از تاسیس پاکستان آوازه موسیقی استاد عاشق علی خان در این منطقه می پیچید. این تکیه این افتخار را هم دارد که استاد عاشق علی خان در گوشه ای از این محل نشسته و به ریاضت می پرداخت و از دایی خود بابا امیر خان موسیقی می آموخت.

در اواخر قرن نوزدهم میلادی سارنگینواز شهر کلکته رحیم بخش نیز زندگی خود را در این تکیه سپری کرد. مشخص نیست که او متعلق به کدام خانواده بود ولی او در نواختن سارنگی استاد بود و به علم سازها تسلط بسیار داشت. او در این تکیه پدر بزرگ استاد نامور ساز سارنگی(استاد حسین بخش خان) یعنی حسن بخش خان را سارنگی آموخت.همچنین او به خواننده معروف خانواده لودهی خانم مای هوتان و خواهرش خانم مای فضلان هم آموزش موسیقی داد.

استاد غلام علی خان بزرگ نیز در زندگی خود دو بار به ملتان آمد. یکبار برای شرکت در بزم موسیقی و بار دوم برای شرکت در مراسم ازدواج طبلا نوازمعروف استاد کوری خان. زمانی که وی به تکیه بیری پوترا آمد، بزم بزرگ موسیقی برگزار گردید. استاد غلام علی خان کوچک نیز که متعلق به شهر قصور بود، بیشتر زندگی خود را در ملتان گذراند. وی در حیات خود در ملتان به خانم شاهده پروین دختر خانم زاهده پروین و خانم مینا لودهی آموزش داد. چیزی که استادن را در این تکیه شیفته می ساخت، خاندان بیری پوترا بود. در ثانی به تمام کسانی که به این تکیه می آمدند غذا و امکان سکونت داده می شد. مباحثه در مورد موسیقی نیز برای اساتیدی که به این محل می آمدند جذابیت داشت.

پیش از تاسیس پاکستان این محل بسیار جذاب بود. در این محل درختان انبوه وجود داشت. در بیرون از تکیه نهر آبی جریان داشت. شاخه های درختان با نهر آب هم نوا می شدند. افرادی که در سایه این درختان می نشستند محو در اسرار موسیقی بودند. به همراه ریاضت مباحثه درباره موسیقی نیز ادامه پیدا می کرد و محیط آرام بخشی برای ریاضت در این محل وجود داشت.

این تکیه شهر ملتان در میان خاندان های موسیقی شهرت داشت. بسیاری از اساتید موسیقی نغمه سرایی در این محل را باعث افتخار می دانستند. در این محل شنوندگانی حضور داشتند که از تمام فنون موسیقی آگاهی داشتند. در گذشته نغمه سرایان مشهور از سراسر هند در این محل به اجرای موسیقی می پرداختند.

استادانی نظیر فتح علی خان کرنال، امیر خان، عاشق علی خان، توکل خان، غلام علی خان بزرگ، برکت علی خان، وحید خان، سلامت علی خان، مولا بخش، امید علی خان، مراد علی خان، مبارک علی خان، نبی داد خان، الله دته بهاری پوریا، کریم بخش پیرنا، الله رکه خان، شوکت حسین خان، امانت علی خان، فتح علی خان، طافو خان، نتهو خان، شریف خان، ابو خان، غلام علی خان کوچک، حبیب علی خان، عبدالعزیز خان، رشید بین کار، بابا ملنگ علی بوهنیا، عنایت خان، عاشق کرتار ملنگ، بدرو ملتانی، نواب ککی، اقبال بانو، مینا لودهی، ثریا ملتا، نسیم اختر و شمشاد بانو از این جمله می باشند. سنت موسیقی امروز نیز در تکیه بیری پوترا زنده است. تنها ساختمان این تکیه یک خانقاه قدیمی بود که اکنون از بین رفته است. این تکیه امروز در تاریخ موسیقی ملتان به عنوان گواهی تاریخی موجود است. ولی با افول موسیقی سنتی برنامه های موسیقی در این تکیه هم افت کرده است. در گذشته اغلب برنامه های موسیقی در این تکیه برگزار می شد ولی از سال های طولانی دیگر هیچ برنامه موسیقی برگزار نگردیده است. با تمام این سخنان جایگاه تاریخی تکیه بیری پوترا مٌسلم است. بسیار از آثار تاریخی ملتان مورد بی توجهی مسئولان و مردم قرار گرفت. تکیه بیری پوترا نیز دچار همین مسئله شد. این تکیه تاریخی ملتان باید مرکز فعالیت های فرهنگی قرار می گرفت و جویندگان موسیقی از اهمیت تاریخی این محل آشنا می شدند. به سبب اهمیت تاریخی تکیه بیری پوترا می توان آن را به مؤسسه موسیقی تبدیل کرد. خانواده بیری پوترا نیز در این زمینه آماده همکاری است. حفظ تکیه بیری پوترا کهن ترین مرکز موسیقی بسیار لازم است. در غیر این صورت همچون دیگر آثار تاریخی ملتان این تکیه نیز محو خواهد شد.

 

 

جستجو
جستجوی پیشرفته جستجوی وب
تازه ها
امام رضا

The Islamic Schools

سايت امام خميني(رہ)

حضرت آيت‏اللَّه خامنه‏اي رهبر معظم انقلاب اسلامي

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي

دكتر حسن روحانی رييس جمهور

کتابخانه دیحیتال سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی

طرح حمایت از ترجمه و نشر آثار فارسی

آغاز صد و شصت و هفتمین دوره آموزش زبان فارسی

بنیاد سعدی  (آموزش زبان فارسی درجهان) Saadi Foundation

سازمان ايران گردي وجهان گردي ايران

سايت شهيد مطهري

ايرانيان خارج از کشور

IRIB

IRNA

دانشگاه کراچي

Hamdard University Karachi

اخبار بزبان اردو

مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی

کانال هاي تلويزيوني پاکستان

Dictionary

دانشگاہ المصطفی

kanoon
نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد
آمار بازدیدکنندگان
بازدید این صفحه: 463
بازدید امروز : 33
بازدید این صفحه : 689369
بازدیدکنندگان آنلاين : 1
زمان بازدید : 1.4219

صفحه اصلی|ايران|فارسي|اسلام|زبان و ادبيات فارسی|تماس با ما|پيوندها|نقشه سايت